Een opslagsysteem dat na twintig jaar nog netjes in de tuin staat maar nog maar zestig procent van zijn oorspronkelijke capaciteit haalt, is niet duurzaam. Het is alleen nog niet kapot. Dat onderscheid wordt in energietechnologie structureel onderschat. Bij levensduur gaat het niet alleen om de vraag of een systeem nog functioneert. De echte vraag is: levert het na twintig, dertig of vijftig jaar nog ongeveer wat het bij oplevering beloofde? Bij veel opslagsystemen is dat niet vanzelfsprekend. Precies daar wordt het verschil gemaakt tussen een systeem dat technisch interessant is en een systeem dat economisch bruikbaar is. Wanneer een systeem niet kapot is, maar wel versleten Degradatie is geen spectaculaire storing. Er gaat niets roken, er valt niets uit, en er komt geen monteur aan te pas. Degradarie is het langzame proces waarbij een opslagmedium nog wel aanwezig is, maar steeds minder actief deelneemt aan het laad- en ontlaadproces. Bij bepaalde laagtemperatuursystemen met faseover

Een Caldum-buffer dimensioneren voor een woning, een blok of een wijk — dit zijn de variabelen die ertoe doen. Een van de eerste vragen die opdrachtgevers stellen als ze kennis maken met Caldum is: hoe groot is zo'n buffer eigenlijk? Het antwoord is: dat hangt af van de situatie. Maar 'dat hangt af' is geen bruikbaar antwoord als je een beslissing moet nemen. Hier zijn de variabelen die de dimensionering bepalen — en hoe ze zich tot elkaar verhouden. Variabele 1: de warmtevraag De basis van elke dimensionering is de jaarlijkse warmtevraag van het gebouw of de gebouwen die de buffer moet bedienen. Voor ruimteverwarming geldt: hoe beter geïsoleerd de woning, hoe lager de vraag. Een goed geïsoleerde nieuwbouwwoning van 100 m² heeft een ruimteverwarmingsvraag van 2.000 tot 3.000 kWh per jaar. Een slecht geïsoleerde jaren-zeventigwoning van dezelfde grootte kan 8.000 tot 12.000 kWh per jaar vragen. Het verschil is een factor drie tot zes — en daarmee ook het verschil in benodigde buffercapa

De energietransitie wordt in beleid en modellen vaak bedacht vanuit nieuwbouw. De praktijk is een woning die er al staat. De modellen kloppen. De rendementsberekeningen zijn correct. De terugverdientijden zijn realistisch. Maar dat geldt voor de woning waarvan in het model is uitgegaan — en die woning bestaat doorgaans niet. Een groot deel van het Nederlandse woningbestand is gebouwd tussen 1945 en 1990. Spouwmuurisolatie ontbreekt of is gedeeltelijk aangebracht. Vloerisolatie is een uitzondering. Ramen zijn single of dubbel glas uit de jaren tachtig. De cv-installatie werkt op hoge aanvoertemperaturen — 70 tot 80 graden — omdat de radiatoren daar op zijn gedimensioneerd. Dit zijn de woningen die aardgasvrij moeten worden. Niet de goed geïsoleerde nieuwbouwwoning uit het prospectus van de warmtepomp-installateur. Wat hoge aanvoertemperatuur betekent voor een warmtepomp Een lucht-waterwarmtepomp functioneert het meest efficiënt bij lage aanvoertemperaturen. Bij 35 graden afgiftetempera

De windmolen als heilige koe van de energietransitie — en waarom een beetje nuance op zijn plaats is. Ze staan er majestueus bij, draaien indrukwekkend traag, en kosten de samenleving een vermogen. Een eerlijk gesprek over de schaduwkanten van de windmolen. De iconische status Er is geen symbool in de energietransitie zo onomstreden heilig als de windturbine. Wie er kritisch over is, krijgt het label klimaatscepticus opgespeld. Maar de windmolen is niet immuun voor gewone ingenieursvragen: wat kost het werkelijk, wat levert het op, en voor wie? Ooit stonden er in het Nederlandse landschap molens die graan maalden en polders drooglegden. Pittoresk, functioneel, menselijk van schaal. De moderne windturbine is iets anders: 200 meter hoog, met een wiektip die bij elke rotatie met meer dan 300 km/u door de lucht snijdt. Esthetisch is het een smaakkwestie. Maar dat het landschap er permanent door verandert, is geen mening — dat is meetbaar. De subsidierekening Windenergie is competitief gewo

Het debat over waterstof als verwarmingsoplossing voor huizen is nog niet beslecht. De technische en economische argumenten zijn dat wel. Waterstof heeft de afgelopen jaren veel beleidsaandacht gekregen als mogelijke vervanger van aardgas in de bebouwde omgeving. Het argument is aantrekkelijk: bestaande gasnetten kunnen mogelijk worden omgebouwd voor waterstof, bewoners houden een vertrouwde cv-ketel, en de transitie vraagt minder gedragsverandering dan alternatieven. Voor beleidsmakers die zoeken naar een oplossing die breed acceptabel is, klinkt dat als een uitweg. Het probleem is dat het technische en economische fundament van dit argument zwak is. Dat zeggen niet alleen critici — het is de uitkomst van meerdere onafhankelijke studies, waaronder analyses van het Planbureau voor de Leefomgeving, TNO en het Internationaal Energieagentschap. Het efficiencyprobleem De fundamentele uitdaging bij waterstof als verwarmingsbrandstof is de keten van verliezen. Groene waterstof — de enige var

De meeste businesscases voor aardgasvrij zijn niet te optimistisch omdat mensen slecht kunnen rekenen. Ze zijn te optimistisch omdat ze rekenen alsof de praktijk zich netjes aan het model houdt. Elk jaar worden er in Nederland duizenden woningen aardgasvrij gemaakt. Elk jaar worden er businesscases gepresenteerd die laten zien dat de investering terugverdiend wordt, dat de energierekening daalt en dat de bewoner er uiteindelijk op vooruitgaat. En elk jaar zijn er bewoners, woningbouwverenigingen en gemeenten die constateren dat de werkelijkheid vaak anders uitpakt. Dat is geen toeval en geen pech. Het is het gevolg van een systematische onderschatting van kosten die moeilijk te modelleren zijn, gecombineerd met een overschatting van prestaties die zijn ontleend aan ideale omstandigheden. Wat er doorgaans wordt meegerekend Een standaard businesscase is overzichtelijk. Investering erin, besparing eruit. Warmtepomp, isolatie, aanpassing van afgiftesysteem, subsidie eraf, en dan een terugv